ปลูกกัญชาในบ้านผิดไหม? ลงทะเบียนปลูกกัญ 2569 ยังต้องทำอย่างไร

สรุปสั้น

• ปลูกใช้เองในบ้าน: ณ ต.ค. 2569 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขยืนยันต่อสาธารณะว่ายัง ไม่เป็นความผิด
• ขายหรือให้ผู้อื่นไปสูบ: ทำไม่ได้ การขายช่อดอกต้องมีใบอนุญาตและแหล่งปลูกต้องผ่านมาตรฐาน
• แอป "ปลูกกัญ": เป็นระบบ จดแจ้ง ของ อย. ที่เปิดเมื่อ 9 มิ.ย. 2565 ไม่ใช่ใบอนุญาต
• "บ้านละ 6 ต้น": เป็นเพียงข้อเสนอในร่างกฎหมายเก่า ไม่เคยมีผลบังคับ
• อนาคต: ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา (ผ่าน ครม. 22 ก.ย. 2569 อยู่ชั้นกฤษฎีกาตั้งแต่ 6 ต.ค. 2569) จะให้ลงทะเบียนแปลงปลูกตามขนาดและให้ผู้ปลูกขออนุญาต

ปลูกกัญชาในบ้านผิดไหม: สถานะ ณ ตุลาคม 2569

คำตอบสั้นที่สุดคือ การปลูกเพื่อใช้เองยังไม่ผิด แต่มีขอบเขตแคบกว่าที่หลายคนเข้าใจ

The Active (Thai PBS) รายงานเมื่อ 13 พ.ค. 2569 ว่านายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ชี้แจงต่อสมาชิกวุฒิสภาว่าการปลูกในบ้านเพื่อใช้เอง "ปัจจุบันไม่ได้มีความผิด" แต่เมื่อใดที่ขายต้องมีใบอนุญาตและผ่านการรับรองมาตรฐาน และการให้คนอื่นนำไปสูบก็ทำไม่ได้ กรุงเทพธุรกิจรายงานคำชี้แจงทำนองเดียวกันในช่วงที่กฎกระทรวงฉบับใหม่มีผล 30 เม.ย. 2569

เหตุผลเชิงกฎหมายคือ ตั้งแต่ 26 มิ.ย. 2568 ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 กำหนดให้ เฉพาะช่อดอก เป็นสมุนไพรควบคุม และกำกับที่ "การค้า" คือ การศึกษาวิจัย ส่งออก จำหน่าย หรือแปรรูปเพื่อการค้า ซึ่งต้องได้รับอนุญาต ประกาศนี้ไม่ได้ออกใบอนุญาตปลูกสำหรับครัวเรือนโดยตรง ช่องว่างนี้ทำให้การปลูกใช้เองยังไม่ถูกระบุว่าเป็นความผิด

ทั้งนี้ "ใช้เอง" ไม่ได้แปลว่าใช้เพื่อความบันเทิงได้ นโยบายรัฐยืนยันว่ากัญชาใช้ได้ เพื่อการแพทย์เท่านั้น ดูรายละเอียดในคู่มือใช้กัญชาอย่างถูกกฎหมาย

ลงทะเบียนปลูกกัญผ่านแอพ: คืออะไร และยังต้องทำไหม

แอปพลิเคชันและเว็บไซต์ "ปลูกกัญ" ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เปิดใช้วันที่ 9 มิ.ย. 2565 ซึ่งเป็นวันที่กัญชาถูกปลดออกจากบัญชียาเสพติด เพื่อให้ประชาชนแจ้งว่ากำลังปลูกกัญชาหรือกัญชง ผลที่ได้คือ เอกสารจดแจ้งอิเล็กทรอนิกส์ ไม่ใช่ใบอนุญาต (กรุงเทพธุรกิจ) ช่วงนั้นสื่อรายงานว่าการปลูกใช้ในครัวเรือนไม่ต้องขออนุญาตและไม่จำกัดจำนวนต้น ขอเพียงจดแจ้ง (ฐานเศรษฐกิจ) เพียงไม่กี่วันหลังเปิดระบบ คือเช้าวันที่ 14 มิ.ย. 2565 มีผู้ลงทะเบียนแล้ว 785,192 ราย

ความหมายทางกฎหมายในปี 2569:

• การจดแจ้งผ่านแอป ไม่ได้ทำให้ขายช่อดอกได้ เพราะการขายต้องมีใบอนุญาตตามกฎหมายสมุนไพรควบคุม
• การจดแจ้งปี 2565 ไม่ใช่ใบรับรอง GACP ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ช่อดอกสำหรับขายต้องมี
• เราไม่พบประกาศล่าสุดจากหน่วยงานรัฐที่ยืนยันว่า ณ ต.ค. 2569 แอปยังเปิดรับจดแจ้งหรือการจดแจ้งยังเป็นข้อบังคับ ผู้ที่ต้องการความชัดเจนควรสอบถามสายด่วน อย. 1556 หรือกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกโดยตรง
• เมื่อ ส.ค. 2569 รัฐมนตรีถูกถามว่าผู้ที่เคยลงทะเบียนไว้ต้องเริ่มใหม่หรือไม่ เขาตอบว่าผู้ปลูกต้องขออนุญาตตามกฎหมายใหม่ แต่ยังสรุปไม่ได้ว่าจะ "รีเซ็ตทั้งหมด" หรือไม่ (Hfocus)

กล่าวคือ ใครที่เคยจดแจ้งไว้ ไม่ควรถือว่าเอกสารนั้นคุ้มครองตนเองภายใต้กฎหมายใหม่

ปลูกเองแล้วขายหรือแจกได้ไหม

ไม่ได้ทั้งสองกรณี

• ขาย: ต้องเป็นผู้ได้รับอนุญาตจำหน่ายสมุนไพรควบคุม ตั้งแต่ 30 เม.ย. 2569 ผู้ขออนุญาตต้องเป็นสถานพยาบาล สถานที่ผลิตหรือขายยาและผลิตภัณฑ์สมุนไพร หรือหมอพื้นบ้านที่ได้รับการรับรอง ช่อดอกที่ขายต้องมาจากแหล่งปลูกที่ได้รับรอง GACP และขายให้ผู้มีใบสั่งจ่ายหรือผู้ได้รับอนุญาตด้วยกันเท่านั้น
• โทษ: สำนักงานกฎหมาย Tilleke & Gibbins สรุปว่าการฝ่าฝืนเรื่องการค้าช่อดอกมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท
• แจก: ประกาศสมุนไพรควบคุมเขียนถึงการ "จำหน่าย" เป็นหลัก แต่รัฐมนตรีระบุชัดว่าการให้ผู้อื่นนำไปสูบทำไม่ได้ จึงไม่ควรแจกจ่ายช่อดอกที่ปลูกเอง

ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา เสนออะไรสำหรับผู้ปลูก

ครม. เห็นชอบร่างเมื่อ 22 ก.ย. 2569 และตั้งแต่ 6 ต.ค. 2569 ร่างจำนวน 77 มาตรานี้อยู่ระหว่างคณะกรรมการกฤษฎีกาตรวจพิจารณาก่อนเสนอรัฐสภา (อ่านข่าวครม. เห็นชอบร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา) สาระด้านการปลูกที่เปิดเผยแล้ว ได้แก่

• ใบอนุญาตเพาะปลูก เป็นหนึ่งในใบอนุญาต 7 ประเภท อายุ 3 ปี (Thai PBS Policy Watch รายงานว่าค่าธรรมเนียมใบอนุญาตคงไว้ที่ 3,000 บาทต่อ 3 ปี แต่ไม่ได้ระบุว่าใช้กับใบอนุญาตประเภทใด)
• ลงทะเบียนแปลงปลูกตามขนาด: เล็ก (ไม่เกิน 5 ไร่) กลาง (เกิน 5–20 ไร่) และใหญ่ (เกิน 20–400 ไร่) ภายใต้กรอบที่เน้นการตรวจสอบย้อนกลับได้
• มาตรฐาน GACP เป็นด่านแรกของห่วงโซ่ และผู้รับอนุญาตต้องรายงานผ่านระบบดิจิทัลทุก 3 เดือน
• ข้อยกเว้น: การจำหน่ายราก กิ่ง ก้าน ใบ ลำต้น และเมล็ด ไม่ต้องขออนุญาต
• ผู้ใช้ผิดวัตถุประสงค์ มีโทษปรับ ส่วนการผลิตหรือขายโดยไม่ได้รับอนุญาตมีโทษจำคุกและปรับ

ข้อสังเกตคือ รายงานข่าวเกี่ยวกับร่างที่ผ่าน ครม. ไม่ได้ระบุกติกาเฉพาะสำหรับการปลูกในครัวเรือน เช่น จำนวนต้น หรือการยกเว้นใบอนุญาต หลังกฎหมายผ่านยังต้องออกกฎหมายลูกอีกกว่า 15 ฉบับ และรัฐบาลคาดว่าจะใช้เวลาราว 1–2 ปีกว่าจะบังคับใช้เต็มรูปแบบ

ข้อควรทราบ: ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชายังไม่มีผลบังคับใช้ และเนื้อหาอาจเปลี่ยนในชั้นกฤษฎีกาและรัฐสภา บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย

ความจริงเรื่อง "ปลูกกัญชาได้บ้านละ 6 ต้น"

ตัวเลขนี้ ไม่เคยเป็นกฎหมายที่มีผลบังคับ

• ปี 2562: Reuters รายงานว่าพรรคภูมิใจไทยเสนอร่างกฎหมายที่ให้แต่ละครัวเรือนปลูกได้ไม่เกิน 6 ต้น ขณะนั้นกัญชายังเป็นยาเสพติดและร่างดังกล่าวไม่ได้ผ่าน
• ปี 2565: เมื่อปลดล็อก กติกาที่ใช้จริงคือจดแจ้งผ่านแอปโดยไม่จำกัดจำนวนต้น ส่วนร่าง พ.ร.บ.กัญชา กัญชง ในชั้นกรรมาธิการเคยเสนอ 10 ต้น แล้วขยับเป็น 15 ต้นต่อบ้าน (มติชน) แต่ร่างนั้นไม่ผ่านเป็นกฎหมาย
• ปี 2569: ร่างฉบับรัฐบาลที่ผ่าน ครม. ไม่มีรายงานว่ากำหนดเพดานต่อบ้าน

ควรทำอย่างไรตอนนี้

1. ปลูกเพื่อใช้เองเท่านั้น และใช้ภายใต้คำแนะนำของผู้ประกอบวิชาชีพทางการแพทย์
2. อย่าขาย แลก หรือแจก ช่อดอกให้ผู้อื่น และอย่าโพสต์ขายออนไลน์ ซึ่งห้ามโดยเด็ดขาด
3. เก็บหลักฐานการจดแจ้งเดิม (ถ้ามี) แต่ไม่ควรถือเป็นใบอนุญาต
4. ติดตามร่างกฎหมาย เพราะกติกาสำหรับผู้ปลูกจะเปลี่ยน ดูสรุปกฎหมายกัญชาไทยล่าสุด 2569 และไทม์ไลน์กฎหมายกัญชาไทย
5. หากคิดจะปลูกเชิงพาณิชย์ ต้องวางแผนเรื่อง GACP และใบอนุญาตตั้งแต่ต้น

คำถามที่พบบ่อย