ประโยชน์และโทษของกัญชา: กัญชารักษาโรคอะไรได้บ้าง เสี่ยงอะไรบ้าง (2569)

สรุปสั้น

• กัญชามีประโยชน์ทางการแพทย์จริง แต่เฉพาะบางภาวะ และกรมการแพทย์ให้ใช้เป็น การรักษาเสริม เมื่อการรักษามาตรฐานไม่ได้ผล ไม่ใช่ยาตัวแรก
• กลุ่ม "ได้ประโยชน์" มี 6 ภาวะ เช่น คลื่นไส้อาเจียนจากเคมีบำบัด ลมชักที่รักษายาก และปวดประสาทส่วนกลาง
• ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่ากัญชารักษามะเร็งได้
• โทษของกัญชามีทั้งระยะสั้นและยาว เช่น ภาวะติด อาการทางจิต อุบัติเหตุจราจร และผลต่อทารกในครรภ์
• ปี 2569 การใช้ที่ถูกกฎหมายคือการใช้เพื่อการรักษาภายใต้ผู้ประกอบวิชาชีพเท่านั้น
• อาการรุนแรงโทร 1669 ปรึกษาเรื่องพิษโทร 1367 (ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี)

ข้อควรทราบ: บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือทางกฎหมาย และไม่ได้ระบุขนาดการใช้ใด ๆ หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน กฎหมายกัญชาในไทยยังอยู่ระหว่างปรับปรุงและอาจเปลี่ยนแปลงได้

กัญชามีประโยชน์อย่างไร: "ประโยชน์" ในทางการแพทย์หมายถึงอะไร

เวลาพูดถึงกัญชาประโยชน์ หลายคนนึกถึงคำอวดอ้างว่า "รักษาได้ทุกโรค" แต่เอกสารที่แพทย์ไทยใช้อ้างอิงคือ คำแนะนำการใช้กัญชาทางการแพทย์ ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 6 (2567) ของกรมการแพทย์ ซึ่งวางหลักไว้ชัดว่า

• ไม่แนะนำให้ใช้ผลิตภัณฑ์กัญชาเป็น การรักษาลำดับแรก
• ควรใช้เฉพาะเมื่อการรักษาด้วยวิธีมาตรฐานไม่ได้ผล หรือผู้ป่วยทนผลข้างเคียงของยาเดิมไม่ได้
• ใช้เพื่อ เสริมหรือควบรวม กับการรักษามาตรฐาน ไม่ใช่ใช้แทน
• ผู้สั่งใช้ควรเป็นแพทย์หรือทันตแพทย์ที่ผ่านการอบรมหลักสูตรที่กระทรวงสาธารณสุขรับรอง

คำว่า "กัญชาทางการแพทย์" ในเอกสารนี้หมายถึง สารสกัด จากพืชกัญชาที่เตรียมเป็นผลิตภัณฑ์ เช่น ยาหยดใต้ลิ้น สเปรย์พ่นปาก หรือยาเม็ด ไม่ได้หมายถึงการสูบช่อดอก ส่วนความต่างระหว่างสาร THC (ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท) กับ CBD (ไม่มีฤทธิ์เสพติด) อ่านเพิ่มได้ที่ CBD กับ THC ต่างกันอย่างไร

กัญชารักษาโรคอะไรได้บ้าง: แบ่งตามระดับหลักฐาน

กรมการแพทย์แบ่งโรคและภาวะออกเป็น 3 กลุ่มตามคุณภาพหลักฐาน ดังนี้

ข้อสังเกตสำคัญ:

• แม้ในกลุ่มที่ได้ประโยชน์ เอกสารก็ยังเขียนเงื่อนไขกำกับ เช่น ไม่แนะนำ สำหรับคลื่นไส้อาเจียนทั่วไป หรืออาการแพ้ท้องในหญิงตั้งครรภ์
• ผู้ป่วยลมชักควรได้รับการดูแลโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบประสาท
• เรื่องมะเร็ง กรมการแพทย์เตือนว่าถ้าเลือกใช้กัญชาเพียงอย่างเดียว ผู้ป่วยอาจ เสียโอกาส ในการรักษาที่ได้ผลด้วยวิธีมาตรฐาน

สำหรับรายละเอียดผลิตภัณฑ์สารสกัดที่แพทย์สั่งจ่ายและสถานะทางกฎหมาย ดู คู่มือผลิตภัณฑ์สารสกัดกัญชาทางการแพทย์และกฎหมาย

โทษของกัญชาระยะสั้น: ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

กรมการแพทย์อธิบายว่าอาการไม่พึงประสงค์ขึ้นกับปริมาณ ความทนของผู้ใช้ และวิธีนำเข้าสู่ร่างกาย สาร THC ส่งผลต่อสติ สมาธิ ความจำระยะสั้น และการตัดสินใจ ผลข้างเคียงกัญชาที่ระบุไว้ ได้แก่

• ระบบประสาทและจิตใจ: เมาเคลิ้ม ตระหนก กระสับกระส่าย อารมณ์แปรปรวน การรับรู้ผิดปกติ เดินเซ พูดไม่ชัด
• หัวใจและหลอดเลือด: หัวใจเต้นเร็ว หน้ามืดหรือวูบเมื่อลุกยืน และในผู้มีปัจจัยเสี่ยงอาจกระตุ้นภาวะหลอดเลือดหัวใจ
• ทางเดินอาหาร: คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง
• ในเด็ก: อาจกดระบบประสาทส่วนกลางจนซึมหรือโคม่า และกดการหายใจ
• อุบัติเหตุและการบาดเจ็บ: เอกสารระบุความเสี่ยงอุบัติเหตุจราจร การพลัดตก และการทำร้ายตนเอง

การขับขี่: ทั้งกรมการแพทย์และศูนย์พิษวิทยารามาธิบดีแนะนำให้งดขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรอย่างน้อย 6 ชั่วโมงหลังใช้ และไม่ควรใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์เพราะยิ่งลดความสามารถในการขับขี่ WHO ก็ระบุว่าภาวะเมากัญชาเพิ่มความเสี่ยงบาดเจ็บจากการจราจร

โทษระยะยาว: กัญชาเสพติดไหม และผลต่อสุขภาพจิต

กัญชาเสพติดไหม? คำตอบคือเสพติดได้

• กรมการแพทย์ระบุว่าการใช้ THC ขนาดสูงต่อเนื่องนาน ๆ ทำให้ร่างกาย ดื้อ ต้องเพิ่มปริมาณ และนำไปสู่การเสพติดได้ ขณะที่ CBD ไม่มีฤทธิ์เสพติด
• รายงานของ WHO (2026) ประเมินว่าความเสี่ยงเกิดภาวะติดอยู่ที่ราว 1 ใน 10 ของผู้ที่เคยใช้ และงานทบทวนที่ WHO อ้างถึงพบตัวเลขราว 12% ในคนหนุ่มสาวที่เคยใช้ และราว 33% ในกลุ่มที่ใช้อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง

อาการทางจิต (psychosis): WHO สรุปว่าหลักฐานแน่นขึ้นว่าการใช้กัญชาเป็นประจำเป็น "ปัจจัยร่วม" ที่กระตุ้นโรคจิตเภทหรือโรคจิตได้ โดยความเสี่ยงเพิ่มตามความถี่และความแรงของกัญชาที่ใช้ในวัยรุ่น กรมการแพทย์อธิบายในทำนองเดียวกันว่า ผู้ที่มีภาวะทางจิตแฝงอยู่อาจเกิดอาการทางจิตหลังได้รับ THC

วัยรุ่นและคนอายุน้อย: กรมการแพทย์ให้ระมัดระวังการสั่งใช้ผลิตภัณฑ์ที่มี THC ในผู้อายุต่ำกว่า 25 ปี เพราะอาจกระทบสมองที่ยังพัฒนา และไม่ควรใช้ในผู้อายุต่ำกว่า 18 ปี WHO พบว่าการใช้หนักและสม่ำเสมอในวัยรุ่นสัมพันธ์กับผลการเรียนแย่ลงและความบกพร่องด้านความคิด แม้จะยังพิสูจน์ความเป็นเหตุเป็นผลได้ยาก

การสูบ: การสูบแบบเผาไหม้เป็นประจำส่งผลเสียต่อระบบทางเดินหายใจ WHO ระบุว่าสัมพันธ์กับหลอดลมอักเสบเรื้อรัง

สถานการณ์ในไทย: Thai PBS (ก.ค. 2567) รายงานเอกสารของเครือข่ายแพทย์ นักวิชาการ และภาคประชาชน ซึ่งอ้างข้อมูลโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขว่า ผู้ป่วยนอกที่มีภาวะโรคจิตจากกัญชาเพิ่มจาก 6,585 รายในปี 2562 เป็น 20,502 รายในปี 2566 และผู้ป่วยนอกที่บำบัดการติดกัญชาเพิ่มจาก 16,643 เป็น 32,634 ราย ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลที่เครือข่ายดังกล่าวรวบรวม ไม่ใช่รายงานสถิติทางการโดยตรง

ใครไม่ควรใช้ และระวังปฏิกิริยากับยา

ตามคำแนะนำของกรมการแพทย์ ผลิตภัณฑ์ที่มี THC ห้ามใช้หรือควรหลีกเลี่ยง ในกลุ่มต่อไปนี้

• ผู้แพ้ผลิตภัณฑ์สารสกัดกัญชา
• ผู้มีโรคหัวใจและหลอดเลือดที่ไม่คงที่ หรือมีปัจจัยเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจ
• ผู้เคยเป็นโรคจิต หรือมีโรคอารมณ์แปรปรวน/วิตกกังวลอยู่
• หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือวางแผนตั้งครรภ์ เพราะมีรายงานทารกคลอดก่อนกำหนดและน้ำหนักตัวน้อย และพบสารแคนนาบินอยด์ในน้ำนมแม่ (WHO รายงานความสัมพันธ์ลักษณะเดียวกัน)
• ควรระวังเป็นพิเศษในผู้ป่วยโรคตับ ผู้ติดสารเสพติดหรือสุรา ผู้ใช้ยากลุ่ม opioids หรือยากล่อมประสาท เด็ก และผู้สูงอายุ

ปฏิกิริยาระหว่างยา: THC และ CBD ถูกเปลี่ยนแปลงผ่านเอนไซม์ตับกลุ่ม CYP450 และยังมีผลต่อระดับยาอื่นด้วย ตัวอย่างที่เอกสารยกไว้ เช่น warfarin (ยาต้านการแข็งตัวของเลือด) อาจมีระดับสูงขึ้น ยากันชัก clobazam และยาบางกลุ่ม เช่น fluoroquinolones หรือ dihydropyridines ใครกินยาประจำจึงควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์

เกณฑ์คัดกรองที่ห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลในสังกัดกรมการแพทย์ใช้ ช่วยให้เห็นว่าอาการแบบไหนไม่ควรรอ

• หัวใจ: เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่น ชีพจรผิดจังหวะ หน้ามืด วูบ หมดสติ
• ระบบประสาท: สับสน ความรู้สึกตัวลดลง ชัก แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด
• การหายใจ: หายใจช้า หอบเหนื่อย หายใจลำบาก
• จิตใจ: หวาดระแวง เห็นภาพหลอน ก้าวร้าว หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง
• กลุ่มเสี่ยงสูง: เด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ หรือผู้มีโรคหัวใจ ไต สมอง

โทรที่ไหน

• 1669 สายด่วนการแพทย์ฉุกเฉินของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) สำหรับผู้ป่วยวิกฤตนอกโรงพยาบาล
• 1367 ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี ให้คำปรึกษาเรื่องพิษตลอด 24 ชั่วโมง

ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดียังแนะนำว่า ถ้าได้รับกัญชาจากอาหารโดยไม่รู้ตัว ให้เก็บบรรจุภัณฑ์และอาหารที่เหลือไว้เป็นหลักฐาน และสังเกตสัญญาณติด เช่น ใช้ถี่ขึ้น ลดไม่ได้ หรือกระทบงานและครอบครัว ถ้ามีควรปรึกษาแพทย์

ใช้กัญชาอย่างถูกกฎหมายในปี 2569

• ตาม ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 การขายช่อดอกให้บุคคลต้องมีใบสั่งจากผู้ประกอบวิชาชีพที่รักษาผู้ป่วยรายนั้น จ่ายได้ไม่เกินปริมาณใช้ 30 วัน ห้ามขายผ่านออนไลน์หรือตู้อัตโนมัติ และห้ามโฆษณาเชิงพาณิชย์
• เดือน ก.ย. 2569 ครม. อนุมัติ ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา ซึ่งยังต้องผ่านสภา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขย้ำว่าปัจจุบันกัญชาใช้ได้เพื่อการแพทย์เท่านั้น และร่างกฎหมายกำหนดห้ามขายให้ผู้อายุต่ำกว่า 20 ปี หญิงตั้งครรภ์ และหญิงให้นมบุตร

ขั้นตอนการรับกัญชาอย่างถูกต้องดูได้ที่ ใช้กัญชาอย่างถูกกฎหมายในไทย ภาพรวมกฎหมายล่าสุดอยู่ที่ สรุปกฎหมายกัญชาไทย 2569 และสำหรับผู้ที่สนใจด้านสถานพยาบาล ดู เปิดคลินิกกัญชา

สรุป: ข้อดีของกัญชามีอยู่จริงในบางภาวะที่มีหลักฐาน แต่ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ ขณะที่โทษของกัญชาเพิ่มขึ้นตามความถี่ ความแรง และอายุที่เริ่มใช้ การตัดสินใจที่ปลอดภัยที่สุดคือคุยกับแพทย์ก่อนเสมอ

คำถามที่พบบ่อย