น้ำมันกัญชา ถูกกฎหมายไหม สรรพคุณรักษาโรคอะไรได้บ้าง (อัปเดต 2569)

สรุปสั้น

• น้ำมันกัญชา คือสารสกัดจากกัญชาที่ละลายในน้ำมัน มีสารหลักคือ THC และ/หรือ CBD
• สารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% โดยน้ำหนักยังเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 5 กฎกระทรวงฉบับใหม่ที่มีผล 26 เม.ย. 2569 อนุญาตให้ผลิต ขาย และครอบครองได้เฉพาะ 4 วัตถุประสงค์ ซึ่งรวมถึงทางการแพทย์
• ช่องทางที่ปลอดภัยคือรับผ่าน แพทย์หรือทันตแพทย์ที่ผ่านการอบรม ในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต
• กรมการแพทย์แบ่งโรคเป็น 3 กลุ่มตามระดับหลักฐาน และ ไม่แนะนำให้ใช้เป็นการรักษาลำดับแรก
• น้ำมันไม่มีฉลากที่ขายออนไลน์เสี่ยงทั้งพิษจาก THC สารปนเปื้อน และความผิดทางกฎหมาย

ข้อควรทราบ: บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือกฎหมาย และไม่มีข้อมูลขนาดการใช้ใด ๆ โปรดปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาตก่อนตัดสินใจ กฎหมายกัญชาไทยอยู่ระหว่างเปลี่ยนแปลง ข้อมูลอ้างอิง ณ วันที่ 11 ต.ค. 2569

น้ำมันกัญชาคืออะไร: THC กับ CBD ต่างกันอย่างไร

น้ำมันกัญชาทางการแพทย์คือสารสกัดจากพืชกัญชาที่นำมาเตรียมในรูปน้ำมันหยดใต้ลิ้น คำแนะนำการใช้กัญชาทางการแพทย์ของกรมการแพทย์ (ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 6 ปี 2567) อธิบายว่าสารออกฤทธิ์หลักมีสองตัว

• THC (delta-9-tetrahydrocannabinol) ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท เป็นตัวที่ทำให้เกิดอาการเมาและความเสี่ยงด้านจิตเวช
• CBD (cannabidiol) ไม่มีฤทธิ์เสพติด และมีหลักฐานว่าช่วยลดผลข้างเคียงบางอย่างของ THC

ผลิตภัณฑ์ในระบบสาธารณสุขจึงแบ่งตามสัดส่วนสาร ได้แก่ ชนิด THC เด่น, ชนิด THC:CBD 1:1 และชนิด CBD เด่น แต่ละชนิดมีข้อบ่งใช้และผู้สั่งใช้ต่างกัน นี่คือเหตุผลที่คำถามว่า "CBD ทางการแพทย์คืออะไร" สำคัญ เพราะน้ำมันสองขวดที่เรียกว่า "น้ำมันกัญชา" อาจมีฤทธิ์และความเสี่ยงต่างกันมาก

สถานะทางกฎหมายของน้ำมันกัญชา ปี 2569

หลายคนเข้าใจผิดว่าเมื่อกัญชา "ปลดล็อก" ในปี 2565 แล้ว น้ำมันกัญชาทุกชนิดก็ถูกกฎหมายด้วย ข้อเท็จจริงคือ ประกาศ สธ. เรื่องยาเสพติดให้โทษประเภท 5 พ.ศ. 2565 ยกเว้นเฉพาะสารสกัดที่มี THC ไม่เกิน 0.2% โดยน้ำหนัก ที่สกัดโดยได้รับอนุญาตจากพืชที่ปลูกในประเทศ สารสกัดที่มี THC สูงกว่านั้นยังเป็นยาเสพติดประเภท 5 ตามรายงานของไทยโพสต์

ปี 2569 มีกฎกระทรวงฉบับใหม่ว่าด้วยสารสกัดกัญชาและกัญชงที่เป็นยาเสพติดประเภท 5 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 26 มี.ค. และ มีผลตั้งแต่ 26 เม.ย. 2569 ตามรายงานของกรุงเทพธุรกิจและ The Nation สาระสำคัญคือ

ส่วนกฎกระทรวงที่มีผล 30 เม.ย. 2569 ซึ่งจำกัดประเภทผู้ขายนั้นเกี่ยวกับร้านจำหน่าย ช่อดอก ซึ่งเป็นสมุนไพรควบคุมตั้งแต่ 26 มิ.ย. 2568 (Thai PBS) ไม่ใช่ใบอนุญาตสารสกัด อ่านภาพรวมได้ที่ สรุปกฎหมายกัญชาไทยล่าสุด 2569

ล่าสุด ครม. เห็นชอบ ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา เมื่อ 22 ก.ย. 2569 ร่างกำหนดให้ใช้กัญชาหรือสารสกัดเพื่อการรักษาภายใต้การดูแลของผู้ประกอบวิชาชีพหรือเพื่อการวิจัย (Hfocus) แต่ ยังไม่มีผลบังคับใช้

ใครผลิต สั่งจ่าย และจ่ายน้ำมันกัญชาได้

คำแนะนำของกรมการแพทย์ระบุว่า ผู้สั่งใช้ผลิตภัณฑ์กัญชาทางการแพทย์ควรเป็น แพทย์หรือทันตแพทย์ที่ผ่านหลักสูตรที่กระทรวงสาธารณสุขรับรอง

ผลิตภัณฑ์ในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร พ.ศ. 2566 (ตามคำแนะนำฉบับที่ 6) มี 3 กลุ่ม

• ชนิด CBD เด่น — สำหรับลมชักที่รักษายากและดื้อยา สั่งใช้โดยกุมารแพทย์ระบบประสาทหรือแพทย์ที่มีประสบการณ์ด้านนี้
• ชนิด THC:CBD 1:1 — ใช้เสริมในผู้ป่วยมะเร็งระยะท้ายที่นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร หรือปวดปานกลางถึงรุนแรงซึ่งยามาตรฐานไม่ได้ผล
• ชนิด THC เด่น — ข้อบ่งใช้เดียวกับข้างต้น และใช้เสริมการรักษาคลื่นไส้อาเจียนจากเคมีบำบัด

คำแนะนำยังระบุรายชื่อผู้ผลิตยาสกัดกัญชาในระบบ ได้แก่ องค์การเภสัชกรรม โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร โรงพยาบาลคูเมือง (บุรีรัมย์) และผลิตภัณฑ์ของกรมการแพทย์แผนไทยฯ เช่น ตำรับ "เมตตาโอสถ" และ "การุณโอสถ" รายงานของ InfoQuest ระบุว่าผลิตภัณฑ์ในบัญชียาหลักใช้ในโรงพยาบาลและหน่วยบริการสาธารณสุข

สำหรับ น้ำมันสูตร อ.เดชา มติชนรายงานเมื่อปี 2562 ว่าคณะกรรมการของกรมการแพทย์แผนไทยฯ ให้การรับรองเป็นตำรับของหมอพื้นบ้านในขั้นต้น แต่เราไม่พบเอกสารปี 2568–2569 ที่ยืนยันสถานะปัจจุบัน จึงควรสอบถามสถานพยาบาลโดยตรง

รับน้ำมันกัญชาอย่างถูกกฎหมาย: ขั้นตอนสำหรับผู้ป่วย

1. พบแพทย์ประจำของคุณก่อน คำแนะนำกรมการแพทย์เน้นว่าน้ำมันกัญชาใช้เมื่อการรักษามาตรฐานไม่ได้ผลหรือมีผลข้างเคียงที่ทนไม่ได้ และควรใช้เป็นการรักษาเสริม ไม่ใช่ทดแทน
2. เข้ารับบริการที่คลินิกกัญชาทางการแพทย์ ในโรงพยาบาลรัฐหรือสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต แพทย์จะซักประวัติ ทบทวนยาที่ใช้อยู่ และอธิบายประโยชน์กับความเสี่ยง
3. ตัดสินใจร่วมกันและลงนามยินยอม คำแนะนำระบุให้มีข้อตกลงการรักษาและการติดตามผลอย่างต่อเนื่อง
4. รับยาจากสถานพยาบาลที่รักษา พร้อมคำแนะนำการใช้ตามที่แพทย์สั่ง

ดูรายละเอียดช่องทางที่ถูกต้องได้ที่ ใช้กัญชาอย่างไรให้ถูกกฎหมาย ส่วนผู้ประกอบการที่สนใจให้บริการ อ่าน เปิดคลินิกกัญชาต้องทำอย่างไร

หมายเหตุ: กรมการแพทย์แผนไทยฯ กำหนดให้การสั่งจ่าย ช่อดอก ทางการแพทย์จำกัดที่ 5 กลุ่มอาการ (นอนไม่หลับ ปวดเรื้อรัง ไมเกรน พาร์กินสัน เบื่ออาหาร) ตามรายงานของกรุงเทพธุรกิจ เป็นคนละระบบกับน้ำมันสกัดในบัญชียาหลัก

กัญชารักษาโรคอะไรได้บ้าง: ระดับหลักฐานตามกรมการแพทย์

คำแนะนำฉบับปรับปรุงครั้งที่ 6 (2567) แบ่งโรคและภาวะเป็น 3 กลุ่ม ดังนี้

ประเด็นที่มักถูกบิดเบือนคือ มะเร็ง คำแนะนำเตือนว่าหากใช้กัญชาแทนการรักษามาตรฐานอาจทำให้ผู้ป่วยเสียโอกาสรักษาที่ได้ผล การบรรเทาอาการในผู้ป่วยมะเร็งระยะท้ายจึงต่างจากการ "รักษามะเร็ง" ข้อความโฆษณาว่า "น้ำมันกัญชาสรรพคุณรักษาทุกโรค" ไม่มีหลักฐานรองรับ และ อย. เตือนว่าการโฆษณาสรรพคุณเกินจริงมีโทษ (InfoQuest)

ผลข้างเคียง ข้อห้ามใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยา

ผลข้างเคียงที่ควรรู้ — คำแนะนำกรมการแพทย์ระบุอาการที่แพทย์อาจปรับการรักษา เช่น มึนเวียนศีรษะ เสียการทรงตัว หัวใจเต้นช้า ความดันผิดปกติ และอาการที่ต้อง หยุดใช้ทันที เช่น สับสน กระวนกระวาย วิตกกังวล ประสาทหลอน หรืออาการทางจิต ควรงดขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรอย่างน้อย 6 ชั่วโมงหลังใช้ และไม่ใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์

ผู้ที่ไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์ที่มี THC (ข้อห้ามใช้ตามคำแนะนำ)

• ผู้ที่แพ้ผลิตภัณฑ์จากกัญชาหรือตัวทำละลายที่ใช้สกัด
• ผู้มีโรคหัวใจและหลอดเลือดที่รุนแรงหรือไม่คงที่ หรือมีปัจจัยเสี่ยง
• ผู้มีประวัติโรคจิต หรือมีโรคอารมณ์แปรปรวน/โรควิตกกังวลอยู่
• สตรีตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และสตรีวัยเจริญพันธุ์ที่ไม่คุมกำเนิดหรือวางแผนมีบุตร

กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ ผู้ป่วยอายุน้อย (ภาคผนวกเรื่องการใช้ด้วยตนเองแนะนำให้ใช้ในผู้อายุ 25 ปีขึ้นไป และไม่ควรใช้ในผู้อายุต่ำกว่า 18 ปี ส่วนเด็กที่มีโรคลมชักรักษายากอยู่ในการดูแลของแพทย์เฉพาะทาง) ผู้ป่วยโรคตับ ผู้ติดสารเสพติดหรือดื่มสุราหนัก เด็ก และผู้สูงอายุ

ปฏิกิริยาระหว่างยา — THC และ CBD ถูกเปลี่ยนแปลงโดยเอนไซม์ตับกลุ่ม CYP450 จึงอาจเพิ่มหรือลดระดับยาอื่น คำแนะนำยกตัวอย่างยาต้านการแข็งตัวของเลือด (warfarin) ยากันชักบางชนิด ยากลุ่มโอปิออยด์ และยากล่อมประสาท ต้องแจ้งแพทย์ถึงยาและสมุนไพรทุกชนิดที่ใช้อยู่

อันตรายของน้ำมันกัญชาเถื่อนและไม่มีฉลากที่ขายออนไลน์

น้ำมันที่ขายตามโซเชียลมีเดียมักไม่ระบุปริมาณ THC/CBD ไม่มีเลขทะเบียน และไม่ผ่านการตรวจสารปนเปื้อน คำแนะนำกรมการแพทย์ระบุว่าผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ต้องปลอดภัยจากโลหะหนัก ยาฆ่าแมลง และเชื้อรา ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดีแนะนำให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนถูกต้อง (Thai PBS)

THE STANDARD เคยรายงานกรณีผู้ป่วยใช้น้ำมันหยดเกินขนาดจนเกิดประสาทหลอน ใจสั่น และลุกเดินไม่ได้ พร้อมคำเตือนว่าการใช้แทนยารักษาที่ได้ผลอยู่แล้วอาจเป็นอันตราย นอกจากนี้ หากน้ำมันมี THC เกิน 0.2% การครอบครองโดยไม่ได้รับอนุญาตยังอาจเป็นความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดประเภท 5

สัญญาณอันตรายที่ควรหลีกเลี่ยง: ไม่มีฉลากหรือเลขทะเบียน, อ้างรักษาได้ทุกโรคหรือรักษามะเร็งหาย, ขายผ่านแชทโดยไม่มีผู้ประกอบวิชาชีพ, แนะนำให้หยุดยาที่แพทย์สั่ง

สรุปคือ น้ำมันกัญชาเป็นทางเลือกเสริมสำหรับผู้ป่วยบางกลุ่มเท่านั้น และควรได้รับผ่านผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับอนุญาต ติดตามการเปลี่ยนแปลงของกฎหมายได้ที่ สรุปกฎหมายกัญชาไทยล่าสุด

คำถามที่พบบ่อย