กัญชงคืออะไร ต่างจากกัญชาอย่างไร ถูกกฎหมายไหม (อัปเดต 2569)

สรุปสั้น (ต.ค. 2569)

• กัญชงคือพืชสกุล Cannabis สายพันธุ์ที่มี THC ต่ำ (ไม่เกิน 1.0% ในใบและช่อดอกแห้ง)
• ต้นและส่วนต่าง ๆ ของกัญชงไม่เป็นยาเสพติดแล้ว แต่ สารสกัดที่มี THC เกิน 0.2% ยังเป็นยาเสพติดประเภท 5
• ช่อดอก ควรถือว่าเป็นสมุนไพรควบคุมเช่นเดียวกับช่อดอกกัญชา ต้องมีใบอนุญาตในการขาย และผู้ซื้อต้องมีใบสั่ง
• เมล็ด น้ำมันเมล็ด ใบ ลำต้น และสาร CBD ใช้ในอาหารและเครื่องสำอางได้ หากได้รับอนุญาตจาก อย. และใช้วัตถุดิบที่ปลูกในไทย
• ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชาที่ ครม. เห็นชอบเมื่อ 22 ก.ย. 2569 ยังไม่มีผลบังคับใช้

กัญชงคืออะไร

กัญชง (hemp) เป็นพืชในสกุล Cannabis เช่นเดียวกับกัญชา ความต่างหลักอยู่ที่ปริมาณสาร THC (tetrahydrocannabinol) ซึ่งเป็นสารที่ทำให้มึนเมา โดยประกาศของคณะกรรมการควบคุมยาเสพติดเรื่องลักษณะกัญชง พ.ศ. 2562 กำหนดเกณฑ์ไว้ว่า กัญชงและเมล็ดพันธุ์รับรองต้องมี THC ในใบและช่อดอกไม่เกิน 1.0% ของน้ำหนักแห้ง คู่มือธุรกิจกัญชาและกัญชงของสำนักกฎหมาย Tilleke & Gibbins ฉบับปลายปี 2568 ยังใช้นิยามเดียวกันนี้ คือกัญชงหมายถึง Cannabis sativa L. subsp. sativa ที่มี THC ไม่เกินเกณฑ์ดังกล่าว

ตอนที่ อย. ชี้แจงเกณฑ์นี้ในปี 2562 ได้ระบุว่าการกำหนด THC ช่วยเปิดทางให้ใช้กัญชงได้กว้างกว่าเส้นใย ทั้งยา ผลิตภัณฑ์สมุนไพร อาหาร เครื่องสำอาง สิ่งทอ และวัสดุกันความร้อน

กัญชงกับกัญชาต่างกันอย่างไร

ข้อสังเกตคือ ในทางกฎหมาย หลายเรื่องใช้กติกาเดียวกันทั้งสองพืช เพราะประกาศหลายฉบับเขียนครอบคลุมทั้ง "กัญชาหรือกัญชง" หรือเขียนถึงพืชทั้งสกุล Cannabis

กัญชงถูกกฎหมายไหม: สถานะปัจจุบัน

1. ไม่เป็นยาเสพติด ยกเว้นสารสกัด THC สูง — ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 พ.ศ. 2565 กำหนดให้สารสกัดจากทุกส่วนของกัญชาหรือกัญชงเป็นยาเสพติดประเภท 5 แต่ยกเว้นสารสกัดที่มี THC ไม่เกิน 0.2% โดยน้ำหนัก (จากพืชที่ปลูกในประเทศและได้รับอนุญาตให้สกัด) และสารสกัดจากเมล็ดที่ปลูกในประเทศ คู่มือ Tilleke ระบุว่าส่วนของพืชถูกถอดออกจากบัญชียาเสพติดตั้งแต่ 9 มิ.ย. 2565

2. ช่อดอกถูกควบคุม — ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องสมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 มีผลตั้งแต่ 26 มิ.ย. 2568 กำหนดให้ "พืชในสกุล Cannabis" เฉพาะส่วนช่อดอกเป็นสมุนไพรควบคุม ตัวประกาศไม่ได้เอ่ยถึงกัญชงแยกต่างหาก แต่เนื่องจากใช้นิยามระดับสกุล ซึ่งกัญชงก็อยู่ในสกุลนี้ และประกาศฉบับปี 2565 เคยระบุชัดว่าครอบคลุมช่อดอก "กัญชาและกัญชง" จึงควรถือว่าช่อดอกกัญชงอยู่ใต้กติกาเดียวกัน ได้แก่ ต้องมีใบอนุญาตจึงจะขายหรือแปรรูปเพื่อการค้าได้ ขายให้ประชาชนได้เฉพาะตามใบสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพ ไม่เกินปริมาณใช้ 30 วัน ห้ามขายออนไลน์ ผ่านเครื่องขาย หรือโฆษณา

3. ใครขายช่อดอกได้ — กฎกระทรวงที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 29 เม.ย. 2569 และมีผล 30 เม.ย. 2569 จำกัดผู้ขอใบอนุญาตขายไว้ที่สถานพยาบาล สถานที่ผลิตหรือขายยาและผลิตภัณฑ์สมุนไพร และหมอพื้นบ้านที่ได้รับการรับรอง พร้อมต้องมีผู้ผ่านการอบรมประจำร้าน รายละเอียดเพิ่มเติมดูได้ที่ เปิดร้านกัญชาปี 2569 ต้องทำอะไรบ้าง

4. การปลูก — คู่มือ Tilleke (พ.ย. 2568) ระบุว่าคนไทยปลูกกัญชงได้โดยไม่ต้องขอใบอนุญาต แต่ต้องจดแจ้งการปลูกผ่านแอป "ปลูกกัญ" ของ อย. ขณะที่ธุรกิจเกษตรกรรมรวมถึงการปลูกกัญชงสงวนไว้ให้บริษัทที่คนไทยถือหุ้นข้างมาก ส่วนเมล็ดพันธุ์นำเข้าได้ภายใต้ พ.ร.บ.พันธุ์พืช และ พ.ร.บ.กักพืช ซึ่งดูแลโดยกรมวิชาการเกษตร

กัญชงในอาหาร เครื่องสำอาง และ CBD

ตามคู่มือ Tilleke อาหารที่ผลิตในประเทศใส่เมล็ดกัญชง น้ำมันเมล็ด โปรตีนเมล็ด ส่วนอื่นของพืชที่ไม่ใช่ช่อดอก และสารสกัด CBD ได้ โดยวัตถุดิบต้องมาจากพืชที่ปลูกในไทยและผู้ผลิตต้องได้รับอนุญาตตาม พ.ร.บ.อาหาร เครื่องสำอางก็ใช้หลักเดียวกันภายใต้ พ.ร.บ.เครื่องสำอาง ส่วนผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้องขออนุญาตและขึ้นทะเบียนตาม พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร

ข้อห้ามสำคัญ:

• ห้ามใส่ส่วนใดของกัญชงหรือกัญชาในอาหารทารก อาหารเด็กเล็ก และเครื่องดื่มคาเฟอีน (เครื่องดื่มชูกำลัง)
• ห้ามใช้ช่อดอกในอาหารและเครื่องสำอาง
• ห้ามนำเข้าอาหารหรือเครื่องสำอางที่มีส่วนผสมกัญชงหรือกัญชา

กองอาหาร อย. แนะนำให้ผู้บริโภคดูฉลากว่ามีเลขสารบบอาหาร ระบุส่วนของพืชหรือสารสกัด CBD ที่ใช้ และมีคำเตือน เช่น เด็ก สตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ผู้ผลิตที่ต้องการขายต้องขออนุญาตสถานที่ผลิตอาหารและขอเลขสารบบอาหาร

เรื่องสรรพคุณกัญชง: บทความนี้ไม่ให้คำแนะนำด้านสุขภาพหรือขนาดการใช้ คู่มือ Tilleke ระบุเพียงว่า CBD ไม่ก่อให้เกิดอาการมึนเมา และกองอาหาร อย. กำหนดให้ฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากกัญชงต้องแจ้งว่าไม่ได้มีไว้ป้องกันหรือรักษาโรค หากต้องการใช้เพื่อการรักษาควรปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพ ดู ใช้กัญชาอย่างถูกกฎหมายในไทย

ร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชา จะกระทบกัญชงอย่างไร

ครม. เห็นชอบร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชาเมื่อ 22 ก.ย. 2569 และ Thai PBS Policy Watch รายงานว่าร่าง 77 มาตรานี้เข้าสู่การตรวจพิจารณาของคณะกรรมการกฤษฎีกาตั้งแต่ 6 ต.ค. 2569 ก่อนส่งรัฐสภา

ร่างฉบับที่เปิดรับฟังความคิดเห็นช่วงกลางปี 2569 ครอบคลุมกัญชงไปพร้อมกับกัญชา ฐานเศรษฐกิจรายงานว่าร่างเดิมเคยใช้ชื่อว่ากฎหมายกัญชาและกัญชงก่อนเปลี่ยนชื่อ และกำหนดให้การปลูก ผลิต นำเข้า ส่งออก และขายกัญชงและสารสกัดต้องมีใบอนุญาตเช่นเดียวกับกัญชา รวมถึงห้ามขายให้ผู้อายุต่ำกว่า 20 ปี สตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตร ส่วน Hfocus รายงานว่าร่างจะตั้ง "คณะกรรมการกัญชาและกัญชงระดับชาติ"

อย่างไรก็ตาม ข่าวการเห็นชอบของ ครม. ไม่ได้ลงรายละเอียดเรื่องกัญชง และยังไม่มีการเผยแพร่ตัวร่างฉบับที่ ครม. อนุมัติ จึงยังยืนยันไม่ได้ว่าเกณฑ์หรือข้อยกเว้นเฉพาะกัญชง (เช่น เส้นใยหรือเมล็ด) จะออกมาแบบใด ดูภาพรวมได้ที่ สรุปกฎหมายกัญชาไทยล่าสุด และไทม์ไลน์กฎหมายกัญชาไทย

กฎหมายกัญชงและกัญชาเปลี่ยนแปลงบ่อย ข้อมูลนี้เป็นสถานะ ณ วันที่ 11 ต.ค. 2569 และไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย ก่อนปลูก ผลิต หรือขายผลิตภัณฑ์จากกัญชง ควรตรวจสอบกับกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก อย. หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด

สรุป

กัญชงคือกัญชาสายพันธุ์ THC ต่ำที่กฎหมายไทยแยกนิยามไว้ ใช้ประโยชน์ได้มากในรูปเส้นใย เมล็ด และ CBD แต่ "ไม่เป็นยาเสพติด" ไม่ได้แปลว่าใช้ได้เสรี ช่อดอกควรถือว่าอยู่ภายใต้ระบบสมุนไพรควบคุม สารสกัด THC สูงยังเป็นยาเสพติด และผลิตภัณฑ์อาหารหรือเครื่องสำอางต้องผ่านการอนุญาตของ อย. ส่วนร่าง พ.ร.บ.ควบคุมกัญชาอาจเปลี่ยนรายละเอียดเหล่านี้ได้เมื่อมีผลบังคับใช้

คำถามที่พบบ่อย